Từ dự báo sản xuất và thương mại lúa gạo thế giới: Việt Nam cần hướng đi hợp lý

  • 12:14 ,16/02/2017

Thu hoạch lúa ở đồng bằng sông Cửu Long - Ảnh: H.V

KHPT - Theo dự báo của Tổ chức lương nông Liên hiệp quốc (FAO), trong 2017, sự trao đổi thương mại thế giới sẽ tăng 2,1% đến 42,9 triệu tấn gạo.

Năm 2016, gạo tồn trữ thế giới khoảng 170,3 triệu tấn, kém hơn năm trước 0,4% do Thái Lan và Ấn Độ giảm tồn trữ công cộng. Gạo tồn trữ thế giới chiếm 1/3 lượng tiêu thụ toàn cầu ở mức an toàn lương thực khá tốt...

Theo FAO, sản lượng lúa thế giới đạt đến 748 triệu tấn trong 2016 hay tăng 1,1% so với năm 2015 (739,7 triệu). Diện tích trồng cũng tăng lên 163,1 triệu ha, hay tăng 1,6%. Năng suất bình quân 4,6 tấn/ha.

Riêng tại Việt Nam, tình trạng sản xuất lúa đầu mùa gặp nhiều bất lợi do hạn hán nhiều nơi, vùng ven biển, nhất là đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) bị hạn và nước mặn xâm nhập trầm trọng, gây thiệt hại không những cho ngành trồng lúa mà còn lĩnh vực nuôi trồng thủy sản và khan hiếm nước ngọt cho người địa phương. Tuy nhiên, sau đó lượng mưa gió mùa đầy đủ và lũ về vừa phải dù hơi muộn nên ngành trồng lúa được phục hồi mau lẹ. Mùa lúa 2016, Việt Nam ước tính đạt đến 43,9 triệu tấn, giảm gần 3% năm trước, trên diện tích thu hoạch 7,7 triệu ha.

Về thương mại thế giới, FAO tiên đoán sẽ tiếp tục giảm, lượng gạo trao đổi thế giới khoảng 42 triệu tấn, tức giảm bớt 800.000 tấn hay 6% thấp hơn 2015, do nhu cầu châu Á giảm, sản xuất tại một số nước cải thiện và tiền tệ địa phương yếu kém. Nhu cầu ở châu Phi tương đối ổn định. Sự xuất khẩu của các nước cung cấp giảm bớt như Ấn Độ, Thái Lan, Việt Nam và Mỹ. Chỉ có Pakistan xuất khẩu gia tăng. Tuy nhiên, số lượng trao đổi lớn hơn ở châu Âu, Nam Mỹ và Caribbean. Xuất khẩu của các vùng khác như Úc, Brasil, Guyana và Myanmar giảm sút, trong khi Argentina, Cambodia, Trung Quốc, Paraguay, Uruguay và Pakistan gia tăng hơn năm trước. Giá gạo thế giới sau 2 năm giảm bắt đầu tăng lên vào tháng 5 do các nước xuất khẩu không còn nhiều gạo sẵn sàng và kéo dài đến tháng 8, và các nước nhập khẩu giới hạn mua thêm gạo. Tuy nhiên, giá gạo bình quân trong năm 2016 thấp hơn 2015 gần 4%.

Theo dự báo của FAO, trong 2017, sự trao đổi thương mại thế giới sẽ tăng 2,1% đến 42,9 triệu tấn gạo. Năm 2016, gạo tồn trữ thế giới độ 170,3 triệu tấn, kém hơn năm trước 0,4% do chính quyền Thái Lan và Ấn Độ giảm tồn trữ công cộng. Gạo tồn trữ thế giới chiếm 1/3 lượng tiêu thụ toàn cầu ở mức an toàn lương thực khá tốt.

Tình trạng sản xuất lúa gạo tại một số nước trồng lúa quan trọng và các vùng miền trên thế giới:

Ấn Độ: mặc dù sản lượng tăng nhưng xuất khẩu không vượt quá 10 triệu tấn gạo trong năm 2016. Nước này đang cố gắng dàn xếp bán gạo cho Trung Quốc để đa dạng nguồn cung cấp cũng như đang tìm thị trường ở Đông Nam Á. Trong tháng 12, gạo 5% có giá 353 USD/tấn so với 351 USD/tấn trong tháng 11. Gạo 25% tăng từ 334 lên 338 USD/tấn.

Trung Quốc: vũ lượng tương đối thuận hòa, mưa nhiều và ánh sáng yếu có thể ảnh hưởng ít nhiều cho lúa lỡ và muộn. Mặc dù khí hậu không tốt bằng năm rồi trúng mùa, nhưng mức sản xuất đạt đến 206,3 triệu tấn lúa, tức giảm chỉ 0,6% do năng suất giảm tại nhiều vùng bị ngập lụt. Diện tích trồng giảm nhẹ xuống còn 30,2 triệu ha. Trong Kế hoạch hiện đại hóa nông nghiệp quốc gia 2016 - 2020, Trung Quốc tiếp tục hệ thống thu mua tối thiểu cho lúa gạo và lúa mì và giữ mức tự túc hai loại lương thực chính này.

Pakistan: diện tích trồng lúa giảm phần lớn từ loại lúa thường, còn lúa Basmati vẫn còn giữ diện tích cao. Năm rồi, 3,4 triệu tấn Basmati sản xuất tại tỉnh này, chiếm đến 90% lúa Basmati toàn quốc. FAO tiên đoán, Pakistan thu hoạch độ 10,3 triệu tấn hay 1% hơn năm 2015. Giá gạo xuất khẩu tương đối ổn định, chỉ tăng 1% từ tháng 11 lên tháng 12. Năm 2016, Pakistan xuất khẩu khoảng 4,3 triệu tấn gạo, tăng 5% so với 2015. Trong tháng 12, gạo Pak 5% có giá 356 USD/tấn so với 353 USD/tấn trong tháng 11.

Thái Lan: do giá cả lúa gạo trong nước và thế giới thay đổi bất định nên chính phủ Thái đang có chương trình thay thế lúa bằng các sản phẩm khác có lợi tức cao cho nông dân, đồng thời điều tiết sản xuất lúa tưới tiêu trong mùa nắng rất chặt chẽ. Thái Lan đặt chỉ tiêu thay thế 350.000 ha lúa trong mùa nắng bằng hoa màu khác với hỗ trợ tín dụng và vật tư cho nông dân.

Trong 2016, Thái Lan xuất khẩu 9,6 triệu tấn gạo so với 9,8 triệu tấn 2015. Trong tháng 12, Thai 100%B tăng đến 376 USD từ 368 USD tháng 11. Gạo hấp từ 359 USD lên 369 USD. Tấm A1 giảm từ 333 USD xuống 329 USD.

Việt Nam: theo Bộ NN-PTNT, hiện mỗi năm Việt Nam sản xuất 45 triệu tấn lúa và xuất khẩu 6 - 7 triệu tấn gạo (tương đương với 25% tổng sản lượng). Trong 10 tháng đầu năm 2016, Việt Nam đã xuất khẩu gần 5 triệu tấn gạo đi 140 quốc gia và vùng lãnh thổ; nhưng sau đó không có xuất khẩu thêm.

Năm 2016, Việt Nam xuất khẩu rất khả quan vào quý 1 và 2, sau đó giảm dần do thiếu nhu cầu đòi hỏi. Xuất khẩu cả năm giảm đến 25% còn 4,9 triệu tấn so với 6,5 triệu tấn trong 2015, chủ yếu do Trung Quốc kiểm soát gạo qua biên giới chặt chẽ hơn và nhu cầu nhập khẩu của Philippines, Malaysia và Indonesia bị giới hạn. Xuất khẩu đến các nước Đông Nam Á giảm 23%, bù đắp một phần nhờ xuất khẩu tăng đến châu Phi và châu Âu.

Tóm lại, sản xuất lúa gạo thế giới vẫn tiếp tục cải thiện trong năm 2016 và 2017, trong khi thương mại dao động tùy thuộc vào nguồn cung cấp, chất lượng, khí hậu, chương trình sản xuất tiêu thụ của các nước liên hệ và sự cạnh tranh mạnh mẽ thị trường thế giới. Theo tiên đoán FAO, sự xuất khẩu của Ấn Độ, Việt Nam và châu Úc sẽ phục hồi ở mức độ nào đó, của Pakistan và Hoa Kỳ có thể tăng thêm; trong khi Cambodia, Myanmar giảm sút do khó khăn xuất khẩu tiểu ngạch qua biên giới. Sự xuất khẩu của các nước khác như Argentina, Brasil, Guyana, Paraguay và Uruguay có thể giảm sút trong 2017. Sản xuất lúa gạo Việt Nam đã và đang gặp khó khăn đầu vào do biến đổi khí hậu, nông dân nghèo và đầu ra do thị trường tiêu thụ luôn biến đổi và chất lượng không đạt tại các nước có yêu cầu khó tính. Đất nước đã hội nhập thế giới và dấn thân vào nền kinh tế thị trường nên cần phải thay đổi tư duy quản lý, cơ chế kinh tế để có thể cạnh tranh với các nước khác. Những nông dân nhỏ sản xuất manh mún không thể cạnh tranh với các nông trại lớn, và khó có thể xây dựng thương hiệu gạo Việt trên thị trường quốc tế.

Việt Nam không nhất thiết sản xuất và xuất khẩu lúa gạo nhiều để có vị thế hạng nhì hoặc hạng ba thế giới mà nông dân vẫn còn nghèo, chỉ cần sản xuất ít hơn, vừa phải nhưng có chất lượng cao giúp nông dân có thu nhập nhiều hơn, đồng thời để dành đất đai cho phát triển công nghiệp, đô thị, các hoa màu có lợi tức lớn, đặc biệt ưu tiên lúc này cho thức ăn gia súc và rau quả để tiết kiệm ngoại tệ.

 

TS. Trần Văn Đạt

Ý kiến của bạn

  • Hotline
    (08) 3920 1523
    Ms. Hương
    0978 545 422
    Mrs. Tâm
    0978 545 422
  • Email
    Chăm sóc khách hàng
    Ms. Hương
    Hỗ trợ kỹ thuật
    Thái Sơn